HOME

1797 - 1895 1900 - 1940 1940 - 1960 1960 - 2007 CONCLUSIE

 

PSYCHIATRIE

Een historisch overzicht van dwang, drang, drugs en (gedwongen) gewelddadige behandelingen

 

 

Vroeg 1900: De barbituraten (stof verwerkt in slaap- en narcosemiddelen) werden in Duitsland ontwikkeld en op grote schaal gebruikt om manische patiënten in opvanghuizen te kalmeren.

Vroeg 1900: De Weense psycholoog Sigmund Freud ontwikkelde de psychoanalyse. De onderdrukking van de seksuele driften in de kinderjaren werd geacht bepaalde ervaringen en verlangens diep naar het onderbewustzijn te drukken, waar ze zich later tijdens de volwassenheid als neurosen openbaarden. Sigmund Freud verklaarde de oorlog aan religie. Hij zag geloof in het onstoffelijke als bijgeloof en als een universele obsessionele neurose. 1 

Hij voorspelde ook de dood van de kerk door de handen van de psychiatrie: “De wetenschappelijke geest zorgt voor een bepaalde houding aangaande wereldse zaken; voor religieuze zaken stopt het even, aarzelt en stapt dan over de drempel. Dit proces is niet te stoppen; hoe groter het aantal mensen aan wie de schatten van kennis beschikbaar komen, des te groter is de groep die zich afkeert van het geloof, in het begin alleen van haar verouderde en laakbare uiterlijke vertoon maar later ook van haar fundamentele stellingen.”  2

1907:             Indiana was de eerste staat waar een wet werd aangenomen voor gedwongen sterilisatie van iedereen met het label: zwakzinnig, ziek of moreel pervers. Binnen 20 jaar namen 30 staten deze wet aan. Andere landen volgden dit voorbeeld in 1920.

Een manier om hysterische vrouwen te "behandelen" bestond uit het omdoen van een "eierstokklem" om middels pijn de verwarde geest te "helpen".

 

In 1700 en 1800 werden de “krankzinnigen” opgesloten in kooien, kasten, kelders en stallen; ze werden naakt aan muren geketend, geslagen met stokken, vastgebonden en met zweepslagen tot gehoorzaamheid gebracht. Een Duitse psychiater rapporteerde: Ze brengen de patiënt naar een stoel waarop hij wordt vastgebonden, geven hem aderlatingen, zetten 10 tot 12 bloedzuigers op zijn hoofd, bedekken hem met natte koude handdoeken, gooien 50 emmers koud water over zijn hoofd, voeren hem dunne soep, laten hem water drinken en zout nemen…  

          Masturbatie werd gezien als de oorzaak van krankzinnigheid en werd behandeld door besnijdenis en het verbranden van de ruggengraat en genitaliën of het uitschakelen van de zenuwen in de genitaliën. Hysterische vrouwen werden onderworpen aan een “eierstokklem” gebaseerd op de theorie dat lichamelijke pijn aan de buik hun verwarde geesten kon helpen.  

          Het met opzet toebrengen van huidirritaties door insmeren met mosterd waardoor blaren ontstonden op het hoofd en de nek en het veroorzaken van irritaties door het aanbrengen van mieren of brandnetels werd ook gebruikt vanuit het gezichtspunt dat het lijden zo “onbeschrijflijk” was dat de patiënt “het bewustzijn van zijn ware ik kon herstellen…”.  

          Aan het  begin van de vorige eeuw hadden psychiaters nog steeds geen idee over de oorzaken van geestelijke stoornissen, noch oplossingen ervoor. Edward Shorter schrijft in zijn boek “A History of Psychiatry”, dat ze nog steeds een “behoorlijk slechte reputatie hadden onder hun medische collega’s als dom en tweederangs”. 3

Tijdbalk van 1800 tot 2000, met daaronder de namen van zeven, uit een veel grotere groep, bekende namen in het veld van de psychologie met hun geboorte- en sterfjaar, behandeld in deze uitgave.  

Proeven met testratten in "Skinners Box", worden al snel omgezet naar zijn eigen dochter Debora

 

1908-1920:   Aanhangers van Pavlov’s conditionele reflex, waren onder andere de psychologen,  Burrhus Frederic Skinner (zie foto's links) en John B. Watson. 

Skinner zou graag met de samenleving doen, wat hij met zijn eigen kind deed. hij bouwde voor het hummeltje een kist met aan één kant een glazen wand. Skinner kon de temperatuur in de kist precies regelen en trots melde hij dat  "huilen en zeuren altijd konden worden gestopt door de temperatuur enigzins te verlagen". verder was deze kist geluidsdicht, hetgeen er volgens de liefhebbende vader voor zorgde dat het kind niet kon worden opgeschrikt door de deurbel of de telefoon. En "de geluidsdichtheid  beschermde het gezin ook tegen de baby".

1920:             De psychiaters traden vanuit de inrichtingen naar buiten en de ambulante hulpverlening deed zijn intrede. Een onderzoek van de Engelse overheid, onder leiding van een aantal prominente psychiaters zoals John Rawlings Rees, kwam tot de uitspraak dat geestelijke stoornissen gelijk waren aan lichamelijke stoornissen en dat de nadruk meer moest liggen op preventie en behandeling dan op genezing.

1920:              De Duitse professor in de psychiatrie Alfred Hoche publiceerde in samenwerking met de jurist Karl Binding “Die freigabe der vernichtung lebensunwerten lebens” (de toestemming tot het vernietigen van onwaardig leven), waarin openlijk een pleidooi werd gehouden voor het ombrengen (euthanasie) van geestelijk gestoorden.

1923:               Adolf Hitler las tijdens zijn gevangenschap de tweede druk van het leerboek “Menselijke Erfelijkheidskunde en Rassenhygiëne” van Baur-Fisher-Lenz en verwerkt de rassentheorie in zijn boek “Mein Kampf”. Hij bejubelde de eugenetica als de wetenschap die ervoor zou zorgen dat de natie hernieuwd zou worden opgebouwd. Hij riep op tot het steriliseren van personen die “ongeschikt voor voortplanting” waren.

1924:             Na een zinloze moord op een jonge man door Leopold en Leob, twee rijke jongens, deed de term “onweerstaanbare drang”, zijn intrede als verdediging in een rechtszaak. Psychiater William A. White getuigde dat de misdaad het product was van “impulsen die haaks stonden op hun bewuste idealen”.

1925:             De Rockefeller Foundation schonk tweeënhalf miljoen dollar aan het Psychiatrische Instituut in München, dat uitgroeide tot het leidinggevende instituut op het gebied van eugenetisch (verbetering van het menselijke ras) onderzoek.

1927;             Het Kaiser Wilhelm Gezelschap stichte het Kaizer Wilhelm Instituut voor menselijke erfelijkheidsleer en eugenetica in Berlijn- Dahlem en benoemde professor E. Fischer tot directeur.

Watson (foto boven) experimenteerd met een baby  (Foto beneden)

 

1928               Terwijl Pavlov zich bezighield met processen in de hersenen, drong Watson er op aan dat psychologie zich bezighield met “de voorspelling van en controle over waarneembaar gedrag.” Alle reacties, zo geloofde hij, waren het resultaat van externe prikkels en konden dus gecontroleerd worden door degene die in staat was deze prikkels te produceren. 4 

In zijn boek “Psychological Care of Infant and Child”, adviseerde Watson aan ouders dat zij nooit genegenheid moesten tonen, om de beste resultaten bij hun kinderen te bereiken. Hij schreef: “Geef ze nooit een knuffel of een zoen, laat ze nooit op je schoot zitten. Als het moet, kus ze dan eenmaal op het voorhoofd als je ze welterusten wenst. Geef ze ’s ochtends een hand… Denk eraan wanneer je de neiging voelt je kind te aaien, dat moederliefde een gevaarlijk instrument is. Een instrument dat een nooit helende wond kan veroorzaken, een wond die de kindertijd ongelukkig kan maken en de puberteit tot een nachtmerrie, een wond die de roeping voor de toekomst van je volwassen zoon of dochter en hun kans op huwelijksgeluk kan vernietigen”. 5

Na een reeks experimenten op een 11 maanden oude baby, zei Watson: “Geef me de baby en ik zorg ervoor dat hij zal klimmen of zijn handen gebruiken bij het bouwen van een huis van steen of hout. Ik maak hem tot een dief, een gewapende bandiet of een drugsverslaafde. De mogelijkheden om hem in welke richting dan ook te vormen, zijn vrijwel onbegrensd.…”. 6

Watson's eigen zoon, "kleine Albert", was het ultieme bewijs van de theoriën van de psycholoog en van de resultaten. Als Albert over de vloer kroop, werd, om hem te conditioneren, een wit konijn uit zijn kooi los gelaten. Zodra het konijn verscheen, raakte Albert opgewonden en kroop hij er naar toe. Als hij bijna bij het konijn was, liet Watson een zware ijzeren staaf achter hem op de grond vallenwaarvan Albert schrok en moest huilen. Dit werd herhaaldelijk gedaan totdat kleine Albert bang was voor alles wat enigzins wit en wollig was, muizen, knuffeldieren etc. Deze angst duurde zijn hele leven voort. De zoon van de "Vader van de gedragspsychologie" pleegde zelfmoord voor zijn dertigste. 

 

Foto boven Edward Lee Thorndike 

 Foto boven patiënt krijgt glucose oplossing  toegedient die hem uit zijn coma moet hale na een insuline shock

 

1929:                 In zijn boek uit 1929 “Elementary Principles of Education”, riep Edward Lee Thorndike op tot een vermindering van elementaire zaken in het onderwijs: “Kunstmatige oefeningen, zoals oefeningen in fonetiek (klanken), de tafels van vermenigvuldiging en formele schrijfbewegingen, worden  overmatig gebruikt. Onderwerpen zoals rekenen, taal en geschiedenis bevatten zaken die op zich weinig waarde hebben”. 7 

Met zijn Wundt- achtige, dierpsychologische achtergrond, zag Thorndike leerlingen niet als individuen met een eigen wil die in staat zijn om keuzes en beslissingen te maken, maar slechts als stimulus respons dieren. “Het doel van de leraar,” aldus Thorndike, “is om gewenste veranderingen te produceren en ongewenste veranderingen te voorkomen door het tot stand brengen en voorkomen van bepaalde reacties”. 8

1930:               Amfetaminen (stimulerende middelen) werden gebruikt als antidepressiva. Ondanks het feit dat gevallen van verslaving bijna onmiddellijk werden gemeld, ging men gewoon door met het voorschrijven ervan.

In een paar jaar tijd ontwikkelde psychiaters rond 1930 de insulineshock, de metrazol shock, de elektroshock en de lobotomie. 9  

Terwijl al deze “moderne therapieën” lichamelijke en geestelijke schade toebrachten aan de patiënt en nooit enig herstel teweegbrachten, zorgden ze er wel voor dat de psychiatrie zich voor het eerst een plaats verwierf onder de medici. Ondanks de zelfverzekerde grootspraak, was de psychiatrie nog niets dichter bij het begrijpen van krankzinnigheid of geestelijke problemen gekomen.   

Laat 1920:    Psychiater Manfred Sakel (Wenen), experimenteerde met de insuline shock therapie, bedoeld om een shock en een coma te bewerkstelligen. 

Een inspuiting van een grote dosis insuline zorgt voor een hypoglykemie (te laag suikergehalte in het bloed). Hierdoor wordt in één keer zuurstof aan de hersenen  onttrokken en sterven hersencellen af. Hij stelde dat de opgewekte coma’s selectief de zieke hersencellen het zwijgen oplegden of uitmoordden. Als dat eenmaal gebeurd was konden zij als gezonde cellen herboren worden.

1931:              Men gebruikte in de instituten, twee methoden om patiënten in bedwang te houden. De “natte handdoek”, het smoren met een natte badstof handdoek tot de patiënt bezweek of bewusteloos raakte, en het “afzepen”, wat stond voor het hard slaan van de patiënt met een stuk zeep in de teen van een sok tot hij bewustzijn verloor.

1933:             Het eerste handboek voor geestelijke stoornissen verscheen in Amerika onder de naam: “The Standard Classed Nomenclature of Disease”.

   

1933:              In Duitsland werd een sterilisatiewet aangenomen. Deze was ontworpen door dr. Ernst Rüdin, professor in de psychiatrie aan de Universiteit van München en medeoprichter van de Sociëteit voor Raciale Hygiëne; 300.000 “zwakzinnigen” werden gesteriliseerd.

1933:              In de geestelijk uitdagende jaren tussen de twee wereldoorlogen bloeide de psychiatrie en de psychologie op. John Dewey, een volgeling van Wilhelm Wundt, ontwikkelde in 1933 het “Humanistisch Manifest”, waarin gesteld werd: “Er is een groot gevaar voor een uiteindelijke, en wij geloven een fatale, gelijkstelling van het woord religie, aan dogma’s en methoden die hun betekenis hebben verloren en machteloos zijn om het probleem van het menselijk leven in de Twintigste Eeuw op te lossen”. Het zou beter zijn als religie een “menselijke activiteit” zou worden in de richting van een “…openlijk en expliciet humanisme”.

 

1935:              De Portugese psychiater Egas Moniz (zie foto links) ontwikkelde de leukotomie (hersenchirurgie) waarmee de hersens vernietigd werden op dezelfde manier als je een appel van een klokhuis ontdoet. Hij werd geïnspireerd door een experiment waarbij de frontale hersenkwabben van twee chimpansees werden verwijderd. Moniz dacht dat bij mensen geestelijke stoornissen zich in dit gedeelte van de hersenen bevonden”. 10 

Een 12-jaar lange vervolgstudie stelde vast dat de patiënten van Moniz last hadden van terugvallen, ze kregen epileptische aanvallen of overleden. Moniz was in 1939 verlamd geraakt toen hij vijf keer in de rug werd geschoten door een ontevreden patiënt. Een andere patiënt schoot hem 16 jaar later dood.

1935:             De Hongaarse Ladislas von Meduna, veroorzaakte plotselinge toevallen bij schizofrene patiënten met de Metrozol (kamfer en olijfolie) convulsie therapie. Ongeveer één minuut na het toedienen van de injectie schoot de patiënt in een convulsie die zo heftig was dat de botten braken, spieren scheurden en tanden los gingen zitten. Velen stierven.

1937:             Er werden stimulerende middelen gebruikt bij de behandeling van kinderen met gedragsproblemen.

Foto rechts Ugo Cerleti   
   

1938:          De Italiaan Ugo Cerletti, psychiater en hoofd van de psychiatrische afdeling van de Universiteit van Rome, vond de elektroshock uit, nadat hij had gezien hoe deze in een slachthuis werd gebruikt om varkens tam en handelbaar te maken voor de slacht.

Dr. Clinton LaGrange, een anesthesist, beschrijft de procedure zoals hij in 2004 nog steeds wordt uitgevoerd:

Voorafgaand aan de ECT behandeling:

1.      De patiënt krijgt een verdovende injectie tegen de pijn en een spierverslappend middel om de activiteit van de spieren te stoppen en het breken van de ruggengraat te voorkomen. De procedure verloopt als volgt: “...Als de psychiater er klaar voor is en de patiënt een aantal minuten extra zuurstof heeft gehad, dienen we Methohexital (een verdovend middel) toe om de patiënt te laten inslapen”.

“Dan plaatsen we een tourniquet om het been van de patiënt....we willen kunnen bepalen of de patiënt voldoende stuiptrekt en dat kun je alleen zien door een deel van de bloedbaan in het lichaam af te sluiten zodat je spieren kunt zien verkrampen.” Het tourniquet, licht hij toe: “voorkomt dat de spierverslapper dat gedeelte van het lichaam bereikt”.11

Het spierverslappend middel, Succinylcholine, wordt dan toegediend om verlamming te veroorzaken. Als dit middel gebruikt wordt om dieren te vangen zorgt het ervoor dat ze verlamd raken maar wakker blijven, ze blijven zich volledig bewust van wat er gebeurt en zijn in staat om pijn te voelen.12 

LeGrange legt verder uit: “Het verlamt de spieren, ontspant de spieren...zodat de spieren helemaal niet meer werken”. De patiënt kan dan geen adem meer halen “dus helpen we hem daarmee...we hebben een masker met een zak waardoor we beademen (kunstmatig zuurstof toedienen)...de patiënt is niet volledig ontspannen...er kunnen momenten zijn dat hij met zijn armen of spieren beweegt. Hun nekspieren of hun kaken spannen aan”.13

2.     De elektroden worden aan beide zijde op de slapen geplaatst (bilateraal) of unilateraal (van voor, naar achteren op één kant).

3.     Er wordt een rubberen bijtstuk in de mond geplaatst om te voorkomen dat de patiënt op zijn tong bijt of zijn tanden breekt.

4.     Er wordt 180 tot 480 volt elektriciteit door de hersenen gejaagd.

5.     Om aan de zuurstofbehoefte van de hersenen te voldoen, kan de bloedstroom met 400% toenemen. De bloeddruk kan met 200% stijgen. Onder normale omstandigheden maken de hersenen gebruik van de hersen-bloed-poort om zichzelf te beschermen tegen gifstoffen en andere vreemde stoffen. Tijdens de ECT “lekken” er schadelijke stoffen vanuit de bloedvaten in het hersenweefsel en veroorzaken een zwelling. Zenuwcellen sterven af. De activiteit in de cellen wordt veranderd. De fysiologie van de hersenen verandert.

6.    De gevolgen zijn: geheugenverlies, verwarring, desoriëntatie in ruimte en tijd en zelfs de dood.

7.    De meeste patiënten krijgen, drie maal per week, zes tot twaalf shocks op een dag.

In 2004 stelde John Friedberg, een neuroloog die meer dan 30 jaar onderzoek deed naar de gevolgen van ECT: “Het is moeilijk onder woorden te brengen wat elektroshocks over het algemeen bij mensen aanrichten…het vernietigt mensen hun ambitie en hun vitaliteit. Het maakt mensen passief en apathisch…Naast het geheugenverlies zijn het de apathie en het gebrek aan energie die ervoor zorgen dat de psychiaters er mee weg komen" 13

 
   

i Sigmund Freud, M.D., LL.D., The Future of an Illusion, Translated by W.D. Robson-Scott (Liveright Publishing, New York, 1953), p. 76.

2 Sigmund Freud, M.D. LL.D., The Future of an Illusion, translated by James Strachey, (W. W. Norton & Company, Inc., New York, 1961), p. 38.

3 Edward Shorter, A History of Psychiatry: From the Era of the Asylums to the Age of Prozac, (John Wiley & Sons, Inc., New York, 1997), p. 65.

4 Dr. Tana Dineen, Manufacturing Victims, (Robert Davies Publishing, Quebec, Canada, 1996), p. 113.

5 Jan Strydom and Susan du Plessis, The Myth of ADD and Other Learning Disorders, (Huntington House Publishers, Louisiana , 2001), pp. 50-51.

6 John B. Watson, Behaviorism, Revised Edition, (Norton, New York, 1930); John B. Watson and William McDougall, The Battle of Behaviorism, (Kegan Paul, Trench, Trubner & Co., Ltd., London, 1928), title page.

7 Ibid., pp. 35-36.

8 Ibid., pp. 31-32.

9 Elliot S. Valenstein, Ph.D., Blaming the Brain, (The Free Press, New York, 1998), p. 205.

10 Walter Freeman, M.D., and James W. Watts, B.S., M.D., Psychosurgery, (Charles C. Thomas, 1942), p. xvi.

11 Op. cit., Deposition of Dr. Friedberg.

12 John Blake, “Paralytics cannot be used as the sole agent for the chemical capture or restraint of animals!”, 23 Apr. 2001, Internet URL: http://www.uaf.edu.

13 Op. cit., Deposition of Dr. Friedberg.